Banka Botërore ka publikuar rekomandime për ndërhyrje afatshkurtra në skemën publike të pensioneve në Shqipëri, siç shpërndahet në dokumentin e saj të fundit të titulluar “Rritja e Qëndrueshmërisë Fiskale”. Këto masa synojnë adresimin e dobësive aktuale të sistemit kontributiv pa nevojën për një reformë të plotë, duke u bazuar në të dhëna nga Instituti i Sigurimeve Shoqërore dhe përvoja ndërkombëtare.
Drejtimi i parë është rritja e numrit të kontribuuesve dhe rregullsisë së pagesës së kontributeve. Një problem kryesor identifikuar është dalja e parakohshme nga tregu i punës ose puna informale, e cila dëmton qëndrueshmërinë e skemës. Të dhënat tregojnë se për personat që dolën në pension në vitin 2022, kontributi i fundit mesatar ishte regjistruar në vitin 2013, rreth nëntë vite më parë. Ky hendek pasqyron rënien e pjesëmarrjes në tregun e punës për moshat mbi 50 vjeç. Banka Botërore rekomandon politika që nxisin qëndrimin më të gjatë në tregun formal të punës, si programe trajnimi për të rriturit dhe heqja e barrierave për punonjësit në fund të karrierës, duke u mbështetur në përvojat e vendeve të OECD-së dhe Bashkimit Europian. Për Shqipërinë, kërkohet një analizë më e thelluar e tregut të punës për këtë grupmoshë.
Drejtimi i dytë synon shmangien e indeksimeve progresive ose rritjeve të forta të pensioneve minimale, të cilat mund të dëmtojnë perceptimin e drejtësisë në sistem dhe të ulin nxitjen për kontribute të rregullta. Këto masa mund të përforcojnë nën-raportimin e pagave, fenomen i përhapur sipas krahasimit të të dhënave të ISSH-së me Anketën e Forcës së Punës. Në vend të rritjeve të përgjithshme të pensioneve, Banka sugjeron mbështetje më efikase për familjet me të ardhura të ulëta përmes skemave të ndihmës sociale, duke ruajtur logjikën e kontributeve në skemën e pensioneve. Kjo qasje adreson edhe mbulimin e ulët në zonat rurale dhe dobësitë e skemave vullnetare.
Drejtimi i tretë trajton migracionin e lartë, i cili ngushton bazën e kontribuuesve. Banka Botërore propozon krijimin e skemave të posaçme për emigrantët, me stimuj më të përshtatshëm dhe koordinim më të mirë të të dhënave ndërmjet shteteve. Për më tepër, theksohet rëndësia e edukimit dhe komunikimit publik mbi pensionet, duke sugjeruar instrumente si kalkulatorët e pensioneve për të rritur transparencën dhe besimin në sistem.