Ky artikull është përditësuar. Shiko më poshtë për zhvillimet e fundit.
Nënshkrimi i deklaratës historike në Paris
Më 6 janar 2025, në kryeqytetin francez, Britania e Madhe dhe Franca nënshkruan një "Deklaratë Qëllimi" me Ukrainën, përmes të cilës dy fuqitë evropiane bëjnë angazhimin për të vendosur forca ushtarake në Ukrainë në rast të arritjes së një marrëveshjeje paqeje me Rusinë. Kryeministri britanik Keir Starmer, presidenti francez Emmanuel Macron dhe presidenti ukrainas Volodymyr Zelensky nënshkruan dokumentin pas samitit të Koalicionit të Vullnetarëve, një takim i rëndësishëm diplomatikoushtarak për Ukrainën.
Deklarata përfaqëson një hap të rëndësishëm në përpjekjet për të arritur një zgjidhje të qëndrueshme të konfliktit dhe për të garantuar sigurinë e Ukrainës pas një armëpushimi të mundshëm. Samiti u zhvillua në Pallatin Elysée me praninë e më shumë se 25 liderëve ndërkombëtarë, përfshirë përfaqësues të Shteteve të Bashkuara të Amerikës, si dhe kryeministrin shqiptar Edi Rama.
Struktura e forcës shumëkombëshe
"Forca Shumëkombëshe për Ukrainën", siç quhet zyrtarisht, do të veprojë si një forcë sigurie me qëllim forcimin e garancive të sigurisë dhe mbështetjen e rindërtimit të Ukrainës pas konfliktit. Deklarata thotë se kjo forcë do të kontribuojë në:
- Forcimin e garancive të sigurisë dhe aftësisë së Ukrainës për t'u kthyer në paqe dhe stabilitet
- Mbështetjen e rigjenerimit të forcave të armatosura ukrainase
- Mbrojtjen e qiellit dhe deteve të Ukrainës
- Rindërtimin e forcave të armatosura të gatshme për të ardhmen
Nënshkrimi i dokumentit hap rrugën për krijimin e kuadrit ligjor të nevojshëm që forcat britanike dhe franceze të veprojnë në territorin ukrainas sipas dispozitave ndërkombëtare.
Qendrat ushtarake në të gjithë Ukrainën
Sipas deklaratës, pas arritjes së armëpushimit, Mbretëria e Bashkuar dhe Franca do të krijojnë "qendra ushtarake" në rajone të ndryshme të Ukrainës. Këto qendra do të shërbejnë për qëllime të rëndësishme operacionale:
- Vendosjen e forcave ndërkombëshe në territorin ukrainas
- Mbrojtjen dhe ruajtjen e sigurt të armëve dhe pajisjeve ushtarake
- Mbështetjen e nevojave mbrojtëse të Ukrainës në të ardhmen
Krahas këtyre qendrave, parashikohet edhe themelimi i një qelize koordinimi midis forcave britanike, franceze dhe ukrainase për të siguruar ndërveprimin efektiv të operacioneve.
Mbështetja amerikane dhe garancitë e sigurisë
Një aspekt kritik i samitit ishte, për herë të parë, mbështetja direkte e Shteteve të Bashkuara për këtë forcë ndërkombëshe sigurie. I dërguari special i presidentit Donald Trump, Steve Witkoff, njoftoi se Shtetet e Bashkuara do të mbështesin forcën "në rast sulmi", sipas një deklarate të miratuar nga rreth 40 liderë qeverish evropiane dhe Kanadasë.
Witkoff deklaroi gjatë konferencës për shtyp se presidenti Trump dëshiron paqe në Ukrainë dhe se përfaqësuesit e SHBA-së janë të vendosur për të bërë gjithçka të mundur për arritjen e saj. Ai shtoi se negociatat mbi protokollet e sigurisë janë "kryesisht përfunduar" dhe se ekziston një afrim i konsiderueshëm për përfundimin e "një marrëveshjeje prosperiteti më të fortë se çdo vend ka parë ndonjëherë duke dalë nga konflikte të tilla".
Konteksti i garancive të forta sigurie
Aleatët e Ukrainës kanë insistuar që garancitë e sigurisë duhet të përfshijnë angazhime të detyrueshme për të mbështetur Kievin në rast të një sulmi të ri nga Rusia. Këto garanci mund të përfshijnë:
- Përdorimin e kapaciteteve ushtarake
- Mbështetjen e inteligjencës dhe logjistikës
- Iniciativat diplomatike
- Miratimin e sanksioneve shtesë ndaj Rusisë
Presidenti Zelensky ka theksuar prej kohësh se Ukraina nuk mund të jetë e sigurt pa garanci të krahasueshme me marrëveshjen e mbrojtjes së ndërsjellë të Nenit 5 të NATO-s, mekanizmi i cili parashikon që një sulm ndaj një anëtari konsiderohet sulm ndaj të gjithë aleancës.
Reagimi dhe perspektivat e ardhshme
Presidenti francez Emmanuel Macron shprehu optimizëm pas samitit, duke deklaruar se kemi arritur "përparim të konsiderueshëm", dhe se "Deklarata e Parisit" ofron "garanci vërtet të forta sigurie". Ai theksoi se deklarata njeh "për herë të parë, konvergjencën funksionale midis 35 vendeve të koalicionit, Ukrainës dhe Shteteve të Bashkuara të Amerikës".
Megjithatë, kryeministri britanik Keir Starmer njoftoi se hapat më të vështirë për arritjen e paqes janë ende përpara. Ai tha se, ndonëse aleatët evropianë dhe amerikanë qëndrojnë më afër qëllimit të paqes se kurrë, negociatat e vërteta për detajet e një marrëveshjeje armëpushimi mbeten sfida e madhe.
Në samit u theksua se Moska nuk ka dhënë asnjë shenjë publike se do të pranonte marrëveshje të tilla sigurie, ndërsa Rusia dëshiron që çdo marrëveshje paqeje ta përjashtojë Ukrainën nga perspektivat e ardhshme të anëtarësimit në NATO.
— 8 janar 2026, 13:55
Angazhimi i drejtpërdrejtë i SHBA-së për garanci sigurie është zhdukur nga varianti përfundimtar i marrëveshjes së Britanisë dhe Francës për Ukrainën.
Presidenti Donald Trump deklaroi se NATO nuk përbën kërcënim real pa SHBA-të.
Vendimet e reja evropiane:
- Kryeministri i Britisë Keir Starmer njoftoi se dërgimi i trupave do t'i nënshtrohet votimit në Parlamentin e Britisë.
- Kryeministrja italiane Giorgia Meloni shprehu kundërshtimin ndaj dislokimit të trupave italianë në Ukrainë.
- Kryeministri spanjoll Pedro Sanchez mbështet idenë e dërgimit të trupave paqeruajtëse.
- Lituania sinjalizoi gatishmërinë për të kontribuar me disa qindra ushtarë.
Rusia kryen sulme të rënda me dronë dhe raketa ndaj infrastrukturës energjetike të Ukrainës, duke lënë mbi një milion familje pa energji elektrike dhe ujë të pijshëm në rajonet Dnipropetrovsk dhe Zaporizhzhia.