Përpjekje të përfortuara për drejtësi për krimet e luftës
Prokuroria Speciale e Kosovës, përmes Departamentit për Krime të Luftës, vazhdon punën e saj në hetimet dhe ndjekjen penale të veprave të mundshme të përbëra gjatë konfliktit të viteve të 1990-ta. Me një ekip të kufizuar prej vetëm pesë prokurorësh, institucioni ka ngritur 80 aktakuza për krime luftë ndaj 260 personave gjatë dekadës së fundit, ndërsa ndryshimi i rregullores procedurale ka sjellë lehtësim në trajtimin e këtyre çështjeve.
Mbi 1,000 lëndë të trashëguara nga misioni i EULEX-it (Misioni i Bashkimit Evropian për Sundimin e Ligjit në Kosovë) i shërbejnë Prokurorisë Speciale si bazë për hetim të mëtejshëm. Numri i konsiderueshëm i aktakuzave të ngritura tregon përpjekjet e vazhdueshme të institucionit për të adresuar krimet e luftës, megjithëse kapacitetet mbeten të kufizuara në raport me volumin e punës.
Ndryshimi në procedurën penale sjell efekt pozitiv
Një pikë kthese në përpunimin e rasteve të krimeve të luftës erdhi me ndryshimin e Kodit të Procedurës Penale, i cili hyri në fuqi në vitin 2023. Ky ndryshim lejon gjykimet në mungesë të të akuzuarve, një mundësi që nuk ishte e disponueshme më herët. Që nga hyrja në fuqi e këtij ligji deri më tani, Prokuroria Speciale ka ngritur 20 aktakuza në mungesë ndaj 102 personave.
Rastet e trajtuara nën këto dispozita procedurale përfshijnë çështje me rëndësi të madhe, siç janë masakra e Mejës dhe dëbimi i popullsisë civile. Këto aktakuza në mungesë paraqesin një zhvillim të rëndësishëm, pasi mundësojnë vazhdimin e proceseve ndaj personave që nuk janë të disponueshëm në territorin e Kosovës.
Arritjet e vitit 2025 dhe sfidat e ardhshme
Gjatë vitit 2025, Departamenti i Krimeve të Luftës në Prokurorinë Speciale ka ngritur 11 aktakuza për krime luftë, nga të cilat 7 në mungesë. Gjatë po këtij periudhe, janë shpallur 9 aktgjykime në total, nga të cilat 8 dënuese dhe 1 lirues, me 9 persona të arrestuar.
Ilir Morina, prokuror i Prokurorisë Speciale, shprehu vlerësimin e tij për situatën aktuale, duke theksuar se për 20 vitet që kaluan, institucioni i Kosovës nuk kishte autoritet për hetimin e këtyre veprave penale. Ai deklaroi se mundësitë e Prokurorisë janë zhvilluar brenda këtyre pesë viteve të fundit, në lidhje me kapacitetet e disponueshme.
"Vetë fakti që kemi një numër të konsiderueshëm aktakuzash tregon që po shkojmë në drejtimin e duhur," tha Morina. Sipas tij, zgjidhja afatgjatë për këtë çështje kalon përmes një strategjie kombëtare për adresimin e të gjitha problemeve në fushën e krimeve të luftës.
Serbia mbetet pengesë në bashkëpunimin ndërkombëtar
Një pengesë e vazhdueshme në hetimet dhe gjykimet për krimet e luftës mbetet mungesa e bashkëpunimit me Serbinë. Trajtimi i çështjeve penale për krime luftë shkakton vështirësi të konsiderueshme për shkak të mosbashkëpunimit të institucioneve të Beogradit. Kjo çështje ndikon në aftësinë e Prokurorisë Speciale për të siguruar fakte të rëndësishme, dëshmitarë dhe dokumente që mund të ndodhen në Serbi.
Zhvillimet pozitive të arritura përmes lejimit për gjykime në mungesë kanë ofruar një rrugë për të vazhduar procesat pavarësisht këtyre pengesave. Megjithatë, bashkëpunimi rajonal mbetet kyç për një zgjidhje më të plotë të çështjeve të krimeve të luftës.