Pagesa me euro në dorë dhe ndikimi në buxhetin shtetëror
Arben Musliu, një qytetar 48-vjeçar nga Fushë-Kosova, përdor kartelën e tij bankare vetëm një herë në muaj, kur tërheq pagën e mujore. Të gjitha pagesat e tjera, qoftë për shërbime komunale apo për blerje në dyqane, ai i realizon me para të gatshme, pa marrë parasysh vlerën e transaksionit. Madje, para tre vjetësh, Musliu pagoi 5 mijë euro në para të gatshme për ta ndërruar veturën e tij me një më të re.
"Nuk i besoj tërheqjes së shpeshtë të parave nga bankomatët. Paratë në kuletë i menaxhoj më lehtë. Edhe kursimet i mbaj në shtëpi, jo në bankë. Nuk kam ndonjë arsye konkrete, por thjesht nuk besoj… nuk besoj", thotë ai për Radion Evropa e Lirë.
Ndryshe nga Arbeni, Besarta, një vajzë 23-vjeçare, pohon se të gjitha blerjet dhe pagesat e shërbimeve i kryen në formë elektronike. "Bëhem nervoz kur nuk ka POS [aparate për kryerje të pagesës me kartelë] në dyqane, sepse nuk mbaj para në kuletë", shprehet ajo, duke shtuar se me këtë problem përballet kryesisht në biznese më të vogla, të cilat shpeshherë nuk lëshojnë as kuponë fiskalë.
Përqindja e ulët e popullsisë me llogari bankare
Sipas Bankës Botërore, vetëm 76 për qind e të rriturve në Ballkanin Perëndimor kanë një llogari transaksionesh, në krahasim me 99 për qind të të rriturve në Eurozonë. Kjo diferencë e konsiderueshme tregon se në rajonin e Ballkanit Perëndimor, përfshirë Kosovën, sistemi i pagesave elektronike nuk është ende i zhvilluar në masën që duhet.
Shumë qytetarë dhe biznese vazhdojnë t'i përdorin paratë e gatshme më shumë, pasi që paranë fizike e shohin si "më të sigurt", thonë ekspertë të ekonomisë. Por, sipas tyre, të rinjtë bëjnë përjashtim, duke treguar një trend drejt pagesave elektronike në grupmoshat më të reja.
Humbje të rëndësishme në buxhetin e shtetit
Megjithatë, këto pagesa me para të gatshme nuk regjistrohen dhe nuk monitorohen nga autoritetet fiskale, pasi nuk lënë gjurmë elektronike. Kjo e lehtëson shmangien tatimore dhe vështirëson kontrollin e autoriteteve.
Profesori i ekonomisë në Universitetin e Prishtinës, Mejdi Bektashi, shpjegon se kjo formë e pagesave jashtë kanaleve bankare i shkakton humbje të konsiderueshme buxhetit të shtetit. Humbjeja kryesore përfshin:
- Shmangien nga Tatimi mbi Vlerën e Shtuar (TVSH)
- Shmangien nga tatimi mbi pagat
- Shmangien nga tatimi mbi fitimin
- Lehtësimin e shitjes së produkteve pa kupon fiskal
Bektashi merr si shembull rastin e një personi që pagoi 5 mijë euro me para të gatshme. Në këtë situatë specifike, shteti humb 900 euro, e cila korrespondon me 18-përqindëshin e TVSH-së. Kjo shifër tregon qartë se çfarë përqindjeje të tatimit nuk arkëtohet kur pagesat nuk kalojnë nëpër sistemin formal bankar.
Ekspertët ekonomikë theksojnë se mundësia për të shmangur taksat përmes pagesave me para të gatshme nënkupton përfundimisht më pak të ardhura për shtetin, të cilat mund të përdoreshin për investime në infrastrukturë, arsim, shëndetësi dhe shërbime të tjera publike.
Perspektiva përpara
Problematikat e përdorimit të gjerë të parave të gatshme në Kosovë nuk janë vetëm ekonomike, por edhe lidhur me transparencën dhe formalizimin e ekonomisë. Ndërkohë që bota e zhvilluar lëviz drejt një ekonomie pa para në dorë, Kosova përballet me sfida të mëdha në formalizimin e transaksioneve dhe arkëtimin e tatimeve, e cila mbetet një kërcënim për zhvillimin ekonomik afatgjatë të vendit.