Organizata UNESCO ka prezantuar një projekt për mbrojtjen e shkrimit me dorë, i cili po vihet gjithnjë e më shumë në rrezik nga përhapja e shkrimit dixhital. Kjo nismë u bë publike në fillim të janarit 2026, sipas raportimeve nga mediat shqiptare dhe kosovare.
Përdorimi masiv i tastierave dhe ekraneve me prekje ka zëvendësuar shkrimin tradicional me dorë, i cili konsiderohet jo vetëm një aftësi e fituar, por edhe një element themelor i zhvillimit antropologjik njerëzor. Edhe para epërsisë së shkrimit dixhital, mësimdhënia e bukurshkrimit kishte humbur gradualisht rëndësinë në sistemet arsimore. Studime shkencore dhe pedagogjike tregojnë se mospraktikimi i shkrimit me dorë te fëmijët dëmton zhvillimin e aftësive njohëse. Shkrimi me dorë nxit aftësitë psikomotore të imëta dhe procesin e kombinuar të leximit dhe shkrimit, ndryshe nga shkrimi dixhital.
Sipas këtyre studimeve, kufizimi i shkrimit me dorë lidhet me vështirësi specifike të të nxënit, si disgrafia, disleksia dhe diskalkulia. Ekspertët paralajmërojnë se varësia e hershme nga mjetet dixhitale mund të dobësojë përqendrimin, kujtesën dhe aftësinë për të strukturuar mendimin. Projekti i UNESCO-së përfshin dimensione kulturore, arsimore dhe ekonomike, me objektiva si rikthimi i shkrimit me dorë në qendër të proceseve edukative, parandalimi i braktisjes së tij përmes praktikës së rregullt te fëmijët dhe nxitja e përdorimit të tij gjatë gjithë jetës.
Një komponent kyç është vlerësimi i trashëgimisë dokumentare të shkruar me dorë, e cila përfaqëson një pasuri historike, kulturore dhe artistike të paçmueshme. Për UNESCO-në, shkrimi me dorë është një element thelbësor i identitetit njerëzor, të nxënit dhe transmetimit të dijes ndër breza.
Mendimet e mësuesve
Mësuesja e ciklit fillor Mimoza Xhindi thekson se teknologjia ka ndikuar në rënien e cilësisë së shkrimit te fëmijët. Ajo thotë se dikur bëheshin diktate çdo ditë nga klasa e parë deri në të pestën, ndërsa sot fëmijët po humbasin sensin e formimit të duhur. Sipas saj, mësuesit duhet të kushtojnë të paktën 10 minuta në ditë bukurshkrimit, pasi shkrimi tregon identitetin dhe kulturën njerëzore. Projekti i UNESCO-së e sheh si një hap të domosdoshëm për ruajtjen e kësaj praktike, duke theksuar se teknologjia ofron informacion, por nuk zëvendëson procesin e të menduarit përmes shkrimit tradicional.
Mësuesja tjetër Entela Bicja nënvizon rëndësinë e shkrimit me dorë në mësim. Ajo kërkon që në projekte informacioni të shkruhet me dorë, çka ndihmon ruajtjen më të gjatë të njohurive në kujtesë dhe zhvillimin e aftësive motorike. Sipas mësuesve, shkrimi me dorë krijon një lidhje emocionale më të fortë se shkrimi mekanik në tastierë dhe luan rol të rëndësishëm në formimin intelektual dhe kulturor të fëmijëve.